ΖΟΥΝΗ Όπυ

## **Όπυ Ζούνη (1941–2008)** Η **Όπυ Ζούνη (Καλλιόπη Σαρπάκη Ζούνη)** υπήρξε μία από τις σημαντικότερες και συνεπέστερες εκπροσώπους της γεωμετρικής αφαίρεσης και της νεο-κονστρουκτιβιστικής αντίληψης στη μεταπολεμική ελληνική τέχνη. Ζωγράφος, χαράκτρια, κεραμίστρια και δημιουργός γλυπτικών και τρισδιάστατων κατασκευών, ανέπτυξε στη διάρκεια σχεδόν πέντε δεκαετιών ένα εξαιρετικά αναγνωρίσιμο προσωπικό εικαστικό λεξιλόγιο, στο οποίο η γεωμετρία, η προοπτική, το φως, η σκιά, το χρώμα και η αρχιτεκτονική αντίληψη του χώρου συνδέονται στενά. Το έργο της εκτείνεται από τη ζωγραφική και τη χαρακτική έως τη γλυπτική, τις κατασκευές, τις εγκαταστάσεις και τα multiples και χαρακτηρίζεται από μια συνεχή έρευνα γύρω από τη σχέση του πραγματικού με τον νοητικό χώρο, της μαθηματικής τάξης με το ένστικτο και της αυστηρής δομής με την ψευδαίσθηση. Η διεθνής παρουσία της υπήρξε ιδιαίτερα εκτεταμένη, με συμμετοχές σε εκατοντάδες εκθέσεις, Biennale και Triennale και με έργα της να έχουν ενταχθεί σε σημαντικά μουσεία, πινακοθήκες και δημόσιες και ιδιωτικές συλλογές στην Ελλάδα και στο εξωτερικό. ## **Πρώτα χρόνια στο Κάιρο** Γεννήθηκε στις **4 Φεβρουαρίου 1941 στο Κάιρο της Αιγύπτου** ως Καλλιόπη Σαρπάκη. Γονείς της ήταν ο Γιάννης Σαρπάκης και η Ελένη Μπατίστα, ενώ η οικογένειά της είχε ελληνικές ρίζες από την **Κρήτη και τη Σαντορίνη**. Το όνομα «Όπυ», με το οποίο έγινε γνωστή σε ολόκληρη τη ζωή και την καλλιτεχνική της σταδιοδρομία, προήλθε από τον αγαπημένο της θείο Πέτρο, ο οποίος τη φώναζε έτσι αντί για Καλλιόπη. Μεγάλωσε στο κοσμοπολίτικο περιβάλλον του Καΐρου, σε μια περίοδο κατά την οποία η ελληνική κοινότητα της Αιγύπτου διατηρούσε έντονη πολιτιστική και οικονομική παρουσία. Σύμφωνα με οικογενειακές μαρτυρίες, ο παππούς και ο πατέρας της είχαν αναπτύξει σημαντική εθνική και κοινωφελή δράση· το 1938 προσέφεραν δύο πολεμικά αεροσκάφη για την ελληνική εθνική άμυνα και τιμήθηκαν με τον Μεγαλόσταυρο του Τάγματος του Σωτήρος. Οι εικόνες της Αιγύπτου, το εκτυφλωτικό φως, η έρημος, η ισλαμική και αραβική αρχιτεκτονική, τα αραβουργήματα και η γεωμετρική οργάνωση των διακοσμητικών μοτίβων αποτέλεσαν ένα από τα πρώιμα βιωματικά αποθέματα που αργότερα επανεμφανίστηκαν μετασχηματισμένα στο έργο της. Η ίδια συνέδεε χαρακτηριστικά το έντονο **κίτρινο** που χρησιμοποιούσε σε πολλές συνθέσεις της με το φως και το χρώμα της αιγυπτιακής ερήμου. ## **Σπουδές στην Αίγυπτο και την Αθήνα** Η καλλιτεχνική της εκπαίδευση ξεκίνησε στο Κάιρο. Από το **1959 έως το 1962** σπούδασε ζωγραφική στο εργαστήριο Zorian, ενώ παράλληλα σπούδασε **φωτογραφία (1959–1960)** και **κεραμική στο American College (1960–1962)**. Το 1963 εγκαταστάθηκε μόνιμα στην Αθήνα και συνέχισε τις σπουδές της στην **Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών**. Σπούδασε ζωγραφική από το 1963 έως το 1968, κυρίως στο εργαστήριο του **Γιάννη Μόραλη**, κεραμική από το 1963 έως το 1965 και σκηνογραφία από το 1967 έως το 1969. Στους δασκάλους της συγκαταλέγονται επίσης ο **Γιώργος Μαυροϊδής** και ο **Βασίλης Βασιλειάδης**. Η παράλληλη εκπαίδευσή της στη ζωγραφική, την κεραμική, τη φωτογραφία και τη σκηνογραφία αποδείχθηκε καθοριστική για τη μετέπειτα πορεία της. Από νωρίς δεν αντιμετώπισε τον πίνακα αποκλειστικά ως επίπεδη επιφάνεια αλλά ως χώρο που μπορούσε να αποκτήσει βάθος, αρχιτεκτονική δομή και σκηνογραφική διάσταση. ## **Η αρχή της καλλιτεχνικής πορείας** Η πρώτη ατομική της έκθεση πραγματοποιήθηκε ήδη το **1962 στη Nile Gallery του Καΐρου**, πριν ακόμη από τη μόνιμη εγκατάστασή της στην Ελλάδα. Ακολούθησε μια εξαιρετικά πυκνή εκθεσιακή δραστηριότητα. Το 1970 εξέθεσε στην Galerie Vallombreuse στο Biarritz, το 1971 στην Ελληνοαμερικανική Ένωση στην Αθήνα, το 1973 στην ιστορική γκαλερί Δεσμός, το 1975 στην Athens Gallery και το 1976 στην Polyplano Gallery. Σταδιακά η παρουσία της επεκτάθηκε σε σημαντικά ευρωπαϊκά κέντρα και ιδρύματα. Παρουσίασε ατομικές εκθέσεις μεταξύ άλλων στη Λωζάννη, τη Γενεύη, το Παρίσι, τη Ζυρίχη, την Αμβέρσα, το Βερολίνο και την Aix-en-Provence, ενώ στην Ελλάδα συνεργάστηκε με πολλές από τις σημαντικές αίθουσες τέχνης της εποχής. Ιδιαίτερη θέση στην πορεία της κατέχει η συνεργασία της με τον **Αλέξανδρο Ιόλα** κατά τη δεκαετία του 1980, με εκθέσεις στην Αθήνα και στο Παρίσι. Συνολικά, η Ζούνη πραγματοποίησε **περισσότερες από 70 ατομικές εκθέσεις** και έλαβε μέρος σε περίπου **450 ομαδικές εκθέσεις**, στην Ελλάδα και διεθνώς. ## **Γεωμετρική αφαίρεση και προσωπικό εικαστικό λεξιλόγιο** Η Όπυ Ζούνη συνδέθηκε αποφασιστικά με τη **γεωμετρική αφαίρεση**, χωρίς όμως το έργο της να εξαντλείται σε μια ψυχρή ή αποκλειστικά μαθηματική εφαρμογή γεωμετρικών κανόνων. Η γεωμετρία αποτέλεσε για εκείνη τρόπο κατανόησης και ανασύνθεσης του κόσμου. Αφετηρία μπορούσε να είναι ένα πραγματικό οπτικό ερέθισμα, αλλά η τελική εικόνα μετασχηματιζόταν σε έναν αυτόνομο, φανταστικό χώρο. Στο έργο της εμφανίζονται επανειλημμένα **κίονες, πύλες, στοές, πυραμίδες, κύβοι, ορθογώνια, ανοίγματα, σκάλες, δρόμοι, περάσματα, ορίζοντες, αδιέξοδα, σκακιέρες και αρχιτεκτονικά δάπεδα**. Η ανθρώπινη μορφή απουσιάζει συχνά, αλλά ο χώρος είναι οργανωμένος σαν να περιμένει τον θεατή να εισέλθει σε αυτόν. Οι συνθέσεις λειτουργούν έτσι σαν φανταστικά αρχιτεκτονικά περιβάλλοντα. Η ζωγραφική αποκτά χαρακτηριστικά σκηνογραφίας και η επιφάνεια του έργου μετατρέπεται σε χώρο προς νοητική περιήγηση. ## **Προοπτική, φως και ψευδαίσθηση** Κεντρική θέση στην έρευνά της κατέχει η **προοπτική**. Χρησιμοποίησε ελεύθερα την αναγεννησιακή προοπτική, συχνά με ένα ή περισσότερα σημεία φυγής, δημιουργώντας χώρους που αρχικά φαίνονται απολύτως λογικοί, αλλά σταδιακά αποκαλύπτουν οπτικές αντιφάσεις και ψευδαισθήσεις. Το πραγματικό και το φανταστικό, το επίπεδο και το τρισδιάστατο, το υλικό και το άυλο συνυπάρχουν. Εξίσου θεμελιώδες στοιχείο είναι το **φως**. Δεν αποτελεί απλώς μέσο φωτισμού των αντικειμένων αλλά ουσιαστικό δομικό υλικό του έργου. Οι σκιές δημιουργούν πρόσθετους όγκους, οι χρωματικές διαβαθμίσεις μεταβάλλουν την αντίληψη της απόστασης και οι επιφάνειες φαίνεται άλλοτε να προβάλλουν και άλλοτε να υποχωρούν. Μετά την εγκατάστασή της στην Ελλάδα, το **αττικό φως** επηρέασε βαθιά την παλέτα της. Από τα έντονα χρώματα και ιδιαίτερα το κίτρινο που παρέπεμπε στην Αίγυπτο, πέρασε σταδιακά σε γκρίζους τόνους και αργότερα σε μια αυξανόμενη κυριαρχία του λευκού. ## **Τέχνη και επιστήμη** Ένα από τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της σκέψης της Ζούνη ήταν η προσπάθεια σύνδεσης **τέχνης και επιστήμης**. Η επιστήμη αντιπροσώπευε για εκείνη τη συστηματική έρευνα της πραγματικότητας και η τέχνη την αναζήτηση και έκφραση της ομορφιάς. Η γεωμετρία λειτουργούσε ως γέφυρα ανάμεσα στον υλικό και τον πνευματικό κόσμο. Στην εικαστική της γλώσσα έχουν επισημανθεί συγγένειες με τις αρχές του **Piet Mondrian**, ιδιαίτερα ως προς τις αρμονικές σχέσεις οριζόντιων και κάθετων στοιχείων, καθώς και με τον **Theo van Doesburg** και τη δυναμική χρήση της διαγωνίου. Παράλληλα, η αντίληψή της για την ενοποίηση της εικαστικής δημιουργίας με το αντικείμενο και τον πραγματικό χώρο έχει συσχετιστεί με τις θεωρίες του **William Morris**. Η ίδια όμως δεν αντιμετώπιζε τη δημιουργία ως εφαρμογή ενός θεωρητικού συστήματος. Η μαθηματική ακρίβεια συνυπήρχε με το ένστικτο, τη φαντασία και την παρατήρηση της φύσης. ## **Από το επίπεδο στον πραγματικό χώρο** Η έρευνά της δεν περιορίστηκε στη ζωγραφική. Δημιούργησε γλυπτά, ανάγλυφα, ξύλινες και άλλες κατασκευές, εγκαταστάσεις, χαρακτικά, objets trouvés, κολάζ και multiples. Την ενδιέφερε ιδιαίτερα η μετάβαση από τις δύο στις τρεις διαστάσεις. Χάραζε και «έσκαβε» επιφάνειες, δημιουργούσε πραγματικές εσοχές και προεξοχές και άφηνε το φυσικό φως να συμμετέχει στη σύνθεση μεταβάλλοντας συνεχώς τις σκιές. Χαρακτηριστικά έργα και ενότητες όπως οι **«Κίονες/Σκιές»**, οι **«Ασύμμετροι Κίονες – Σκιές»** και οι συνθέσεις με πύλες και κίονες αποτυπώνουν αυτή την έρευνα της σχέσης ανάμεσα στον ζωγραφικό και τον πραγματικό χώρο. ## **Διεθνής παρουσία** Η διεθνής σταδιοδρομία της ήταν εντυπωσιακά εκτεταμένη. Ήδη το 1970 συμμετείχε στην **8η Biennale Αλεξανδρείας** και στο Salon des Indépendants στο Παρίσι. Το 1971 συμμετείχε στο Festival International de la Peinture της UNESCO στο Cagnes-sur-Mer, όπου απέσπασε **Prix National**. Το 1979 συμμετείχε στη **15η Biennale του São Paulo**. Έλαβε επίσης μέρος επανειλημμένα στις διεθνείς Biennale και Triennale χαρακτικής της Ljubljana, Fredrikstad, Krakow, Grenchen, Varna, Cairo, Maastricht και άλλων πόλεων. Συμμετείχε σε διεθνείς εκθέσεις στο Παρίσι, το Λονδίνο, τις Βρυξέλλες, τη Μόσχα, τη Βιέννη, τη Βουδαπέστη, τη Μαδρίτη, τη Λισαβόνα, το Άμστερνταμ, τη Βαρσοβία, το Δουβλίνο, τη Γενεύη, τη Λωζάννη, τη Νέα Υόρκη, το Portland, την Taipei, το Kyoto, το Bangkok, την Ινδία και σε πολυάριθμα ακόμη διεθνή κέντρα. Από το 1980 συμμετείχε επίσης συστηματικά σε διεθνείς διοργανώσεις **Mail Art και Poesia Visiva**. Ανάμεσα στις διεθνείς διακρίσεις της συγκαταλέγονται το **πρώτο βραβείο στην International Biennial Impreza ’89** στην Ουκρανία, διάκριση στο **Interprint ’90 στο Lviv**, βραβείο στη διεθνή Biennale μικρού σχήματος στο Leskovac το 1995 και βράβευση σε διεθνή έκθεση χαρακτικής στο **Portland Art Museum** το 1997. Το 2001 ανακηρύχθηκε **επίτιμο μέλος της Ελληνικής Κρυσταλλογραφικής Ένωσης**, μια αναγνώριση που έχει ιδιαίτερο συμβολισμό δεδομένου του διαρκούς διαλόγου του έργου της με τη γεωμετρία, τη συμμετρία και την επιστήμη. ## **Σημαντικές εκθέσεις στην Ελλάδα** Σημαντικοί σταθμοί της πορείας της υπήρξαν οι παρουσιάσεις της στο **Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης του Ιδρύματος Βασίλη και Ελίζας Γουλανδρή στην Άνδρο** το 1987, στο Γαλλικό Ινστιτούτο Αθηνών το 1992, στη Δημοτική Πινακοθήκη Πατρών το 1998 και στο Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης. Η μεγάλη παρουσίασή της στο **Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης το 2006–2007**, με τίτλο «Διαδρομές στο φως και το χρώμα», αποτέλεσε μια ουσιαστική αναδρομή στην πρόσφατη εικοσαετία της δημιουργίας της και πραγματοποιήθηκε ενώ ήδη αντιμετώπιζε για χρόνια σοβαρά προβλήματα υγείας. Μετά τον θάνατό της ακολούθησαν σημαντικές αναδρομικές παρουσιάσεις. Ιδιαίτερα εκτεταμένη υπήρξε η έκθεση **«Όπυ Ζούνη: Τάξη στο Χάος – Ordo ab Chao»** στο Μουσείο Μπενάκη το 2016–2017. Κάλυψε περίπου πενήντα χρόνια δημιουργίας, από το 1960 έως το 2008, και περιλάμβανε περίπου **150 έργα** ζωγραφικής, γλυπτικής, κατασκευές, objets trouvés, κολάζ και εγκαταστάσεις οργανωμένα σε δέκα θεματικές και χρονολογικές ενότητες. Την έκθεση συνόδευσε η εκτενής έκδοση *Όπυ Ζούνη. Τάξη στο Χάος – Ordo ab Chao*, 340 σελίδων και περίπου 340 φωτογραφιών, με αναλυτική μελέτη της ιστορικού τέχνης Ελένης Αθανασίου και κείμενα ή τοποθετήσεις προσωπικοτήτων όπως η Ελένη Αρβελέρ, ο Pierre Restany, ο Άγγελος Δεληβορριάς, ο Αλέξανδρος Τομπάζης, η Όλγα Μεντζαφού-Πολύζου, ο Roland Duclos και η Νέλλη Μισιρλή. ## **Το εργαστήριο της Πεντέλης και η μέθοδος εργασίας** Η Ζούνη έζησε με την οικογένειά της στην **Παλαιά Πεντέλη**, όπου βρισκόταν και το εργαστήριό της. Ο χώρος διατηρήθηκε μετά τον θάνατό της σε μεγάλο βαθμό όπως τον είχε αφήσει, με έργα, πινέλα, χρώματα, σχέδια, σημειώσεις, μακέτες, μικρές κατασκευές και αντικείμενα της καθημερινής της έρευνας. Η εργασία της ήταν εξαιρετικά πειθαρχημένη. Σύμφωνα με τις μαρτυρίες του συζύγου και του γιου της, μπορούσε να εργάζεται από το πρωί έως το βράδυ, επανεξετάζοντας σχέδια, διορθώνοντας συνθέσεις και παρακολουθώντας τις μεταβολές του φωτός. Η καθαρότητα και η ακρίβεια των τελικών έργων αποτελούσαν το αποτέλεσμα μιας επίμονης διαδικασίας δοκιμών. Οι γραμμές μετριούνταν, οι επιφάνειες ελέγχονταν, οι χρωματικές σχέσεις επανεξετάζονταν και η σύνθεση περνούσε από αλλεπάλληλα στάδια. Παρά την αυστηρή αυτή μεθοδολογία, η Ζούνη επέμενε στη σημασία του **ενστίκτου**. Η γεωμετρική δομή ήταν το μέσο· η αρχική ώθηση μπορούσε να προέλθει από οτιδήποτε: τη φύση, το φως, ένα αντικείμενο, ένα ταξίδι, ακόμη και τις εικόνες της τηλεόρασης ή του ηλεκτρονικού υπολογιστή. Δεν πετούσε σχεδόν τίποτε. Ένα πέταλο, ένα μικρό αναμνηστικό ή ένα καθημερινό αντικείμενο μπορούσε να μετατραπεί σε ερέθισμα για μια νέα κατασκευή ή σύνθεση. ## **Η οικογένεια και το σπίτι ως δημιουργικός πυρήνας** Το 1965 παντρεύτηκε τον **Αλέκο Ζούνη**, με τον οποίο απέκτησε δύο γιους. Η οικογένεια κατείχε κεντρική θέση στη ζωή της και η ίδια φέρεται να θεωρούσε την οικογένειά της το σημαντικότερο «έργο» της. Το σπίτι της Πεντέλης υπήρξε ταυτόχρονα κατοικία, εργαστήριο και τόπος συναντήσεων. Καλλιτέχνες, φίλοι και άνθρωποι των γραμμάτων και των τεχνών συναντιούνταν εκεί, δημιουργώντας ένα περιβάλλον συνεχούς ανταλλαγής ιδεών. Οι οικογενειακές μαρτυρίες περιγράφουν παράλληλα μια προσωπικότητα γενναιόδωρη και πρόθυμη να βοηθήσει τους άλλους, σε αντίθεση ίσως με την αυστηρότητα που αποπνέει εκ πρώτης όψεως η γεωμετρική οργάνωση του έργου της. ## **Η ασθένεια και η τελευταία δημιουργική περίοδος** Το **1996** διαγνώστηκε με επιθετική μορφή καρκίνου. Ακολούθησαν μεταστάσεις, επεμβάσεις, χημειοθεραπείες και μακρές περίοδοι θεραπείας. Η ασθένεια, ωστόσο, δεν ανέκοψε τη δημιουργική της δραστηριότητα. Αντίθετα, σύμφωνα με τον Αλέκο Ζούνη, κατά τα χρόνια της ασθένειας δημιούργησε ίσως περισσότερα έργα από οποιαδήποτε άλλη περίοδο της ζωής της. Για την ίδια η εργασία λειτούργησε ως τρόπος αντίστασης και επιβίωσης. Συνέχισε να δημιουργεί, να μελετά και να εκθέτει μέχρι τα τελευταία χρόνια της ζωής της. Παράλληλα, η εμπειρία της φύσης γύρω από την Πεντέλη και ιδιαίτερα οι καταστροφικές πυρκαγιές επηρέασαν τη σκέψη της. Η εικόνα της νέας πράσινης βλάστησης που εμφανιζόταν μέσα στο καμένο τοπίο μετατράπηκε σε σύμβολο **αναγέννησης και συνέχειας της ζωής μετά την καταστροφή**. ## **Θάνατος** Η Όπυ Ζούνη αντιμετώπισε τον καρκίνο επί περίπου **δώδεκα χρόνια**. Τους τελευταίους μήνες της ζωής της νοσηλεύτηκε στην Αθήνα και πέθανε στις **5 Δεκεμβρίου 2008**, σε ηλικία 67 ετών. Άφησε πίσω της ένα εξαιρετικά εκτεταμένο έργο και μια διεθνή εκθεσιακή δραστηριότητα που την κατατάσσει μεταξύ των πλέον δραστήριων Ελληνίδων εικαστικών της γενιάς της. ## **Έργα σε μουσεία και συλλογές** Έργα της Όπυς Ζούνη βρίσκονται σε σημαντικές δημόσιες, μουσειακές, τραπεζικές και ιδιωτικές συλλογές στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η **Εθνική Πινακοθήκη – Μουσείο Αλεξάνδρου Σούτσου**, το Υπουργείο Πολιτισμού, το Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης του Ιδρύματος Β. & Ε. Γουλανδρή στην Άνδρο, το Μακεδονικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, το Μουσείο Βορρέ, η Πινακοθήκη Ε. Αβέρωφ στο Μέτσοβο, η Δημοτική Πινακοθήκη Αθηνών, η Δημοτική Πινακοθήκη Πατρών, η Δημοτική Πινακοθήκη Ρόδου, η Πινακοθήκη Κυκλάδων στη Σύρο και το Κέντρο Σύγχρονης Τέχνης Ρεθύμνου. Διεθνώς, έργα της έχουν ενταχθεί μεταξύ άλλων στο **Cabinet des Estampes της Γενεύης**, στο **Musée Cantonal des Beaux-Arts της Λωζάννης**, στο Museum of Contemporary Art του Βελιγραδίου, σε μουσειακές συλλογές των Σκοπίων, της Αμβέρσας, του Fredrikstad, του Łódź και του Καΐρου, στην **Graphische Sammlung Albertina της Βιέννης**, στο **Portland Art Museum** στο Oregon, στη συλλογή Peter C. Ruppert του **Museum im Kulturspeicher στο Würzburg**, στο Mondriaanhuis του Amersfoort και στη Foundation for Constructive Art του University of Calgary. Έργα της βρίσκονται επίσης σε σημαντικές ελληνικές ιδιωτικές και εταιρικές συλλογές, μεταξύ των οποίων οι συλλογές Πιερίδη, Γέρτσου, Τομπάζη, Εμφιετζόγλου, Καγκελάρη, Πορταλάκη, Κωστόπουλου και Κοπελούζου, καθώς και σε τραπεζικά ιδρύματα. ## **Μεταθανάτια παρουσία και κληρονομιά** Η παρουσία της Ζούνη δεν σταμάτησε το 2008. Έργα της συνέχισαν να παρουσιάζονται σε αναδρομικές και θεματικές εκθέσεις, μεταξύ άλλων στο Ευρωπαϊκό Πολιτιστικό Κέντρο Δελφών το 2012, στο Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης το 2013 και στο Μουσείο Μπενάκη το 2016–2017. Το 2025–2026 το έργο της επανήλθε δυναμικά στο πλαίσιο της επανεξέτασης της διεθνούς ιστορίας της γεωμετρικής αφαίρεσης και ειδικότερα της συμβολής των γυναικών δημιουργών. Παρουσιάστηκε στην έκθεση γεωμετρικής αφαίρεσης του **Ιδρύματος Εικαστικών Τεχνών και Μουσικής Β. & Μ. Θεοχαράκη**, μαζί με καλλιτέχνιδες όπως οι Etel Adnan, Samia Halaby, Saloua Raouda Choucair, Ebtisam Abdulaziz και Lubna Chowdhary, ενώ έργο της συμμετείχε και στην έκθεση **«Graphics in Europe» στο Vasarely Múzeum της Βουδαπέστης**. Η ένταξή της σε τέτοιες διεθνείς αναγνώσεις αναδεικνύει μια σημαντική διάσταση της κληρονομιάς της: η Ζούνη δεν αποτελεί αποκλειστικά κεφάλαιο της μεταπολεμικής ελληνικής ζωγραφικής, αλλά μέρος της ευρύτερης ευρωπαϊκής και μεσογειακής ιστορίας της γεωμετρικής και κονστρουκτιβιστικής τέχνης. ## **Η θέση της στη νεοελληνική τέχνη** Η σημασία της Όπυς Ζούνη έγκειται κυρίως στη συνέπεια με την οποία μετέτρεψε μια βασική εικαστική προβληματική –τη σχέση **χώρου, γεωμετρίας, φωτός και ανθρώπινης αντίληψης**– σε ένα προσωπικό σύστημα δημιουργίας που εξελισσόταν επί δεκαετίες χωρίς να χάνει την ταυτότητά του. Η διπλή ελληνική και αιγυπτιακή πολιτισμική της εμπειρία, η κλασική παιδεία, η γνώση της αραβικής γεωμετρικής παράδοσης, η επαφή με τις ευρωπαϊκές πρωτοπορίες, η σκηνογραφική της εκπαίδευση και η διαρκής παρατήρηση της φύσης συναντήθηκαν σε ένα έργο ταυτόχρονα αυστηρό και ποιητικό. Αν και χρησιμοποιούσε μαθηματικές δομές, η τέχνη της δεν υπήρξε ποτέ απλή άσκηση γεωμετρίας. Οι πύλες, οι κίονες, οι δρόμοι, τα ανοίγματα και οι ορίζοντες δημιουργούν χώρους που βρίσκονται ανάμεσα στο πραγματικό και το φανταστικό. Το κενό αποκτά την ίδια σημασία με τη μορφή και η σκιά γίνεται τόσο πραγματική όσο το αντικείμενο που υποτίθεται ότι την παράγει. Η ίδια αντιλαμβανόταν άλλωστε τα αυτόνομα έργα της ως επιμέρους μονάδες μιας ευρύτερης **σκηνογραφίας του χώρου**. Αυτή ακριβώς η μετάβαση από την εικόνα στον χώρο και από τη γεωμετρική ακρίβεια στη βιωματική εμπειρία αποτελεί ίσως το πιο αναγνωρίσιμο στοιχείο της τέχνης της. ## **Επιλεγμένες εκδόσεις και βιβλιογραφία** Η πορεία και το έργο της έχουν παρουσιαστεί σε πολυάριθμες μονογραφίες, καταλόγους εκθέσεων και επιστημονικές δημοσιεύσεις. Μεταξύ των σημαντικότερων εκδόσεων συγκαταλέγονται: **Όπυ Ζούνη**, Εκδόσεις Αδάμ, 1997. **Όπυ Ζούνη. Διαδρομή της ιδέας, Διαδρομή της μορφής 1961–2003**, Παρατηρητής, Θεσσαλονίκη, 2003. **Όπυ Ζούνη. Ύλη – Οφθαλμαπάτη**, έκδοση Αλέξανδρος Ιόλας, 1984. **Όπυ Ζούνη. Αντικατοπτρισμοί – Φαντασία του σήμερα**, Δημοτική Πινακοθήκη Πατρών, 1998–1999. **Όπυ Ζούνη. Διαδρομές στο φως και το χρώμα**, Ίδρυμα Ν.Π. Γουλανδρή – Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης, Αθήνα, 2006–2007. **Όπυ Ζούνη. Παλλόμενη γεωμετρία**, 2005. **Όπυ Ζούνη 1972–1992. Σημεία αναφοράς**, Γαλλικό Ινστιτούτο Αθηνών, 1992. **Όπυ Ζούνη. Τάξη στο Χάος – Ordo ab Chao**, έκδοση που συνόδευσε τη μεγάλη αναδρομική έκθεση του Μουσείου Μπενάκη, 2016–2017. Ιδιαίτερο θεωρητικό ενδιαφέρον παρουσιάζει επίσης το κείμενο της ίδιας, **«Το χρώμα και η ψευδαίσθηση στην απεικόνιση του χώρου»**, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό *Εικαστικά* το 1984, καθώς προσφέρει άμεση πρόσβαση στον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόταν τη σχέση χρώματος, προοπτικής και χώρου. ## **Συνοπτικά** **Πλήρες όνομα:** Καλλιόπη (Όπυ) Σαρπάκη Ζούνη **Γέννηση:** 4 Φεβρουαρίου 1941, Κάιρο, Αίγυπτος **Θάνατος:** 5 Δεκεμβρίου 2008, Αθήνα **Εγκατάσταση στην Αθήνα:** 1963 **Καλλιτεχνικά πεδία:** ζωγραφική, χαρακτική, κεραμική, γλυπτική, κατασκευές, εγκαταστάσεις, multiples **Σπουδές:** Κάιρο και Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών Αθηνών **Κύριος δάσκαλος ζωγραφικής:** Γιάννης Μόραλης **Πρώτη ατομική έκθεση:** Nile Gallery, Κάιρο, 1962 **Ατομικές εκθέσεις:** περισσότερες από 70 **Ομαδικές συμμετοχές:** περίπου 450 **Κύρια καλλιτεχνική κατεύθυνση:** γεωμετρική αφαίρεση / νεο-κονστρουκτιβιστική αντίληψη **Βασικοί άξονες έργου:** χώρος, προοπτική, γεωμετρία, φως, σκιά, χρώμα, κενό, ψευδαίσθηση, αρχιτεκτονική δομή **Χαρακτηριστικά μοτίβα:** κίονες, πύλες, στοές, κύβοι, πυραμίδες, περάσματα, σκάλες, ορίζοντες και γεωμετρικά δάπεδα **Διεθνής παρουσία:** Biennale, Triennale και μουσειακές εκθέσεις σε Ευρώπη, Αμερική, Ασία και Αφρική **Σημαντική διεθνής συμμετοχή:** 15η Biennale São Paulo, 1979 **Μεγάλες αναδρομικές παρουσιάσεις:** Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης 2006–2007 και Μουσείο Μπενάκη 2016–2017. Η Όπυ Ζούνη άφησε ένα έργο στο οποίο η αυστηρότητα της γεωμετρίας δεν λειτουργεί ως περιορισμός αλλά ως μέσο απελευθέρωσης της εικόνας. Μετέτρεψε τη γραμμή, την προοπτική, το φως και το κενό σε ένα προσωπικό σύστημα αντίληψης του κόσμου και συνέδεσε τη ζωγραφική με την αρχιτεκτονική, τη γλυπτική και την επιστημονική σκέψη. Η μακρά διεθνής παρουσία της, η έκταση του έργου της και η συνεχιζόμενη επανένταξή του σε εκθέσεις γεωμετρικής αφαίρεσης επιβεβαιώνουν τη θέση της ως μιας από τις σημαντικές μορφές της ελληνικής μεταπολεμικής τέχνης.

## **Opy Zouni (1941–2008)** **Opy Zouni (Kalliopi Sarpaki Zouni)** was one of the most significant and consistent representatives of geometric abstraction and the neo-constructivist ethos in post-war Greek art. A painter, printmaker, ceramicist, and creator of sculptures and three-dimensional constructions, she developed a highly recognizable personal visual vocabulary over nearly five decades, in which geometry, perspective, light, shadow, color, and an architectural perception of space are closely intertwined. Her body of work spans from painting and printmaking to sculpture, constructions, installations, and multiples, characterized by a continuous investigation into the relationship between real and mental space, mathematical order and instinct, and rigorous structure and illusion. Her international presence was remarkably extensive, with participation in hundreds of exhibitions, Biennials, and Triennials, and her works are held in major museums, galleries, and public and private collections in Greece and abroad. ## **Early Years in Cairo** She was born on **February 4, 1941, in Cairo, Egypt**, as Kalliopi Sarpaki. Her parents were Giannis Sarpakis and Eleni Batista, and her family had Greek roots in **Crete and Santorini**. The name "Opy," by which she became known throughout her life and artistic career, came from her beloved uncle Petros, who called her that instead of Kalliopi. She grew up in the cosmopolitan environment of Cairo during a period when the Greek community in Egypt maintained a strong cultural and economic presence. According to family accounts, her grandfather and father were active in national and philanthropic causes; in 1938, they donated two fighter aircraft to the Greek national defense and were honored with the Grand Cross of the Order of the Redeemer. The imagery of Egypt—the blinding light, the desert, Islamic and Arabic architecture, arabesques, and the geometric organization of decorative motifs—formed an early experiential reservoir that later reappeared transformed in her work. She characteristically linked the intense **yellow** she used in many compositions to the light and color of the Egyptian desert. ## **Studies in Egypt and Athens** Her artistic education began in Cairo. From **1959 to 1962**, she studied painting at the Zorian studio, while simultaneously studying **photography (1959–1960)** and **ceramics at the American College (1960–1962)**. In 1963, she settled permanently in Athens and continued her studies at the **Athens School of Fine Arts**. She studied painting from 1963 to 1968, primarily in the studio of **Yannis Moralis**, ceramics from 1963 to 1965, and scenography from 1967 to 1969. Her teachers also included **Giorgos Mavroidis** and **Vassilis Vassiliadis**. Her parallel training in painting, ceramics, photography, and scenography proved decisive for her subsequent path. From early on, she did not treat the canvas exclusively as a flat surface but as a space that could acquire depth, architectural structure, and a scenographic dimension. ## **The Beginning of her Artistic Career** Her first solo exhibition took place as early as **1962 at the Nile Gallery in Cairo**, even before her permanent move to Greece. An extremely dense exhibition activity followed. In 1970, she exhibited at Galerie Vallombreuse in Biarritz; in 1971, at the Hellenic American Union in Athens; in 1973, at the historic Desmos Gallery; in 1975, at the Athens Gallery; and in 1976, at the Polyplano Gallery. Gradually, her presence expanded to major European centers and institutions. She presented solo exhibitions in Lausanne, Geneva, Paris, Zurich, Antwerp, Berlin, and Aix-en-Provence, among others, while in Greece, she collaborated with many of the significant art galleries of the time. A special place in her career is held by her collaboration with **Alexander Iolas** during the 1980s, with exhibitions in Athens and Paris. In total, Zouni held **more than 70 solo exhibitions** and took part in approximately **450 group exhibitions**, both in Greece and internationally. ## **Geometric Abstraction and Personal Visual Vocabulary** Opy Zouni was decisively linked to **geometric abstraction**, yet her work was never exhausted by a cold or exclusively mathematical application of geometric rules. Geometry was for her a way of understanding and reconstructing the world. The starting point could be a real visual stimulus, but the final image was transformed into an autonomous, imaginary space. In her work, **columns, gates, arcades, pyramids, cubes, rectangles, openings, stairs, roads, passages, horizons, dead ends, checkerboards, and architectural floors** appear repeatedly. The human figure is often absent, but the space is organized as if waiting for the viewer to enter. The compositions thus function as imaginary architectural environments. Painting takes on the characteristics of scenography, and the surface of the work is transformed into a space for mental wandering. ## **Perspective, Light, and Illusion** **Perspective** holds a central position in her research. She used Renaissance perspective freely, often with one or more vanishing points, creating spaces that initially seem perfectly logical but gradually reveal optical contradictions and illusions. The real and the imaginary, the flat and the three-dimensional, the material and the immaterial coexist. An equally fundamental element is **light**. It is not merely a means of illuminating objects but an essential structural material of the work. Shadows create additional volumes, color gradations alter the perception of distance, and surfaces seem at times to project and at others to recede. After settling in Greece, the **Attic light** deeply influenced her palette. From the intense colors and particularly the yellow that referred to Egypt, she gradually moved to gray tones and later to an increasing dominance of white. ## **Art and Science** One of the distinctive characteristics of Zouni's thought was the attempt to bridge **art and science**. Science represented for her the systematic investigation of reality, and art the search for and expression of beauty. Geometry functioned as a bridge between the material and the spiritual world. In her visual language, affinities have been noted with the principles of **Piet Mondrian**, particularly regarding the harmonic relationships of horizontal and vertical elements, as well as with **Theo van Doesburg** and the dynamic use of the diagonal. At the same time, her conception of unifying visual creation with the object and real space has been associated with the theories of **William Morris**. However, she did not treat creation as the application of a theoretical system. Mathematical precision coexisted with instinct, imagination, and the observation of nature. ## **From the Plane to Real Space** Her research was not limited to painting. She created sculptures, reliefs, wooden and other constructions, installations, prints, objets trouvés, collages, and multiples. She was particularly interested in the transition from two to three dimensions. She would incise and "dig" into surfaces, creating actual recesses and protrusions, and allowed natural light to participate in the composition by constantly altering the shadows. Characteristic works and series such as **"Columns/Shadows,"** **"Asymmetric Columns – Shadows,"** and compositions with gates and columns capture this investigation into the relationship between pictorial and real space. ## **International Presence** Her international career was impressively extensive. As early as 1970, she participated in the **8th Alexandria Biennial** and the Salon des Indépendants in Paris. In 1971, she participated in the UNESCO Festival International de la Peinture in Cagnes-sur-Mer, where she was awarded the **Prix National**. In 1979, she participated in the **15th São Paulo Biennial**. She also took part repeatedly in international print Biennials and Triennials in Ljubljana, Fredrikstad, Krakow, Grenchen, Varna, Cairo, Maastricht, and other cities. She participated in international exhibitions in Paris, London, Brussels, Moscow, Vienna, Budapest, Madrid, Lisbon, Amsterdam, Warsaw, Dublin, Geneva, Lausanne, New York, Portland, Taipei, Kyoto, Bangkok, India, and numerous other international centers. From 1980, she also systematically participated in international **Mail Art and Poesia Visiva** events. Among her international distinctions are the **first prize at the International Biennial Impreza ’89** in Ukraine, a distinction at **Interprint ’90 in Lviv**, a prize at the international small-scale Biennial in Leskovac in 1995, and an award at an international print exhibition at the **Portland Art Museum** in 1997. In 2001, she was named an **honorary member of the Hellenic Crystallographic Association**, a recognition of particular symbolism given the constant dialogue of her work with geometry, symmetry, and science. ## **Major Exhibitions in Greece** Significant milestones in her career were her presentations at the **Museum of Contemporary Art of the Basil & Elise Goulandris Foundation in Andros** in 1987, at the French Institute of Athens in 1992, at the Municipal Art Gallery of Patras in 1998, and at the Museum of Cycladic Art. Her major presentation at the **Museum of Cycladic Art in 2006–2007**, titled "Paths to Light and Color," was a substantial retrospective of the last twenty years of her creation and took place while she had already been facing serious health problems for years. After her death, significant retrospective presentations followed. Particularly extensive was the exhibition **"Opy Zouni: Order in Chaos – Ordo ab Chao"** at the Benaki Museum in 2016–2017. It covered approximately fifty years of creation, from 1960 to 2008, and included about **150 works** of painting, sculpture, constructions, objets trouvés, collages, and installations organized into ten thematic and chronological sections. The exhibition was accompanied by the extensive publication *Opy Zouni. Order in Chaos – Ordo ab Chao*, 340 pages and approximately 340 photographs, with an analytical study by art historian Eleni Athanasiou and texts or contributions from figures such as Helene Ahrweiler, Pierre Restany, Angelos Delivorrias, Alexandros Tombazis, Olga Mentzafou-Polyzou, Roland Duclos, and Nelly Missirli. ## **The Penteli Studio and Working Method** Zouni lived with her family in **Palaia Penteli**, where her studio was also located. The space was largely preserved after her death as she had left it, with works, brushes, paints, drawings, notes, models, small constructions, and objects of her daily research. Her work was extremely disciplined. According to the accounts of her husband and son, she could work from morning until night, re-examining drawings, correcting compositions, and observing the changes in light. The clarity and precision of the final works were the result of a persistent process of trials. Lines were measured, surfaces were checked, color relationships were re-examined, and the composition went through successive stages. Despite this rigorous methodology, Zouni insisted on the importance of **instinct**. The geometric structure was the means; the initial impulse could come from anything: nature, light, an object, a trip, even images from television or the computer. She threw almost nothing away. A petal, a small souvenir, or an everyday object could be transformed into a stimulus for a new construction or composition. ## **Family and Home as a Creative Core** In 1965, she married **Alekos Zouni**, with whom she had two sons. Family held a central place in her life, and she is said to have considered her family her most important "work." The house in Penteli was simultaneously a residence, a studio, and a meeting place. Artists, friends, and people of letters and the arts met there, creating an environment of constant exchange of ideas. Family accounts also describe a generous personality, eager to help others, in contrast perhaps to the rigor that the geometric organization of her work exudes at first glance. ## **Illness and the Final Creative Period** In **1996**, she was diagnosed with an aggressive form of cancer. Metastases, surgeries, chemotherapy, and long periods of treatment followed. The illness, however, did not halt her creative activity. On the contrary, according to Alekos Zouni, during the years of her illness, she created perhaps more works than in any other period of her life. For her, work functioned as a way of resistance and survival. She continued to create, study, and exhibit until the final years of her life. At the same time, the experience of nature around Penteli and particularly the devastating fires influenced her thought. The image of new green vegetation appearing within the burnt landscape was transformed into a symbol of **rebirth and the continuity of life after destruction**. ## **Death** Opy Zouni faced cancer for about **twelve years**. In the final months of her life, she was hospitalized in Athens and died on **December 5, 2008**, at the age of 67. She left behind an extremely extensive body of work and an international exhibition activity that ranks her among the most active Greek visual artists of her generation. ## **Works in Museums and Collections** Works by Opy Zouni are found in major public, museum, bank, and private collections in Greece and abroad. These include the **National Gallery – Alexandros Soutsos Museum**, the Ministry of Culture, the Museum of Contemporary Art of the B. & E. Goulandris Foundation in Andros, the Macedonian Museum of Contemporary Art, the Vorres Museum, the E. Averoff Art Gallery in Metsovo, the Municipal Gallery of Athens, the Municipal Gallery of Patras, the Municipal Gallery of Rhodes, the Cyclades Art Gallery in Syros, and the Rethymno Centre for Contemporary Art. Internationally, her works have been included in, among others, the **Cabinet des Estampes in Geneva**, the **Musée Cantonal des Beaux-Arts in Lausanne**, the Museum of Contemporary Art in Belgrade, museum collections in Skopje, Antwerp, Fredrikstad, Łódź, and Cairo, the **Graphische Sammlung Albertina in Vienna**, the **Portland Art Museum** in Oregon, the Peter C. Ruppert collection of the **Museum im Kulturspeicher in Würzburg**, the Mondriaanhuis in Amersfoort, and the Foundation for Constructive Art at the University of Calgary. Her works are also found in major Greek private and corporate collections, including the Pieridis, Gertsos, Tombazis, Emfietzoglou, Kagelaris, Portalakis, Kostopoulos, and Kopelouzos collections, as well as in banking institutions. ## **Posthumous Presence and Legacy** Zouni's presence did not stop in 2008. Her works continued to be presented in retrospective and thematic exhibitions, including at the European Cultural Centre of Delphi in 2012, at the Michael Cacoyannis Foundation in 2013, and at the Benaki Museum in 2016–2017. In 2025–2026, her work returned dynamically within the framework of the re-examination of the international history of geometric abstraction and specifically the contribution of women artists. It was presented in the geometric abstraction exhibition of the **B. & M. Theocharakis Foundation for the Fine Arts and Music**, alongside artists such as Etel Adnan, Samia Halaby, Saloua Raouda Choucair, Ebtisam Abdulaziz, and Lubna Chowdhary, while her work also participated in the exhibition **"Graphics in Europe" at the Vasarely Múzeum in Budapest**. Her inclusion in such international readings highlights a significant dimension of her legacy: Zouni is not exclusively a chapter of post-war Greek painting, but part of the broader European and Mediterranean history of geometric and constructivist art. ## **Her Place in Modern Greek Art** The significance of Opy Zouni lies primarily in the consistency with which she transformed a basic visual problem—the relationship between **space, geometry, light, and human perception**—into a personal system of creation that evolved for decades without losing its identity. Her dual Greek and Egyptian cultural experience, classical education, knowledge of the Arabic geometric tradition, contact with European avant-gardes, her scenographic training, and constant observation of nature met in a work that is simultaneously rigorous and poetic. Although she used mathematical structures, her art was never a simple exercise in geometry. The gates, columns, roads, openings, and horizons create spaces that lie between the real and the imaginary. The void acquires the same importance as form, and the shadow becomes as real as the object that is supposed to produce it. She perceived her autonomous works as individual units of a broader **scenography of space**. This exact transition from image to space and from geometric precision to experiential experience is perhaps the most recognizable element of her art. ## **Selected Publications and Bibliography** Her career and work have been presented in numerous monographs, exhibition catalogs, and scholarly publications. Among the most important publications are: **Opy Zouni**, Adam Editions, 1997. **Opy Zouni. Path of the Idea, Path of the Form 1961–2003**, Paratiritis, Thessaloniki, 2003. **Opy Zouni. Matter – Optical Illusion**, Alexander Iolas edition, 1984. **Opy Zouni. Reflections – Imagination of Today**, Municipal Art Gallery of Patras, 1998–1999. **Opy Zouni. Paths to Light and Color**, N.P. Goulandris Foundation – Museum of Cycladic Art, Athens, 2006–2007. **Opy Zouni. Pulsating Geometry**, 2005. **Opy Zouni 1972–1992. Reference Points**, French Institute of Athens, 1992. **Opy Zouni. Order in Chaos – Ordo ab Chao**, publication accompanying the major retrospective exhibition at the Benaki Museum, 2016–2017. Of particular theoretical interest is her own text, **"Color and Illusion in the Depiction of Space,"** published in the magazine *Eikastika* in 1984, as it offers direct access to the way she perceived the relationship between color, perspective, and space. ## **Summary** **Full Name:** Kalliopi (Opy) Sarpaki Zouni **Birth:** February 4, 1941, Cairo, Egypt **Death:** December 5, 2008, Athens **Settled in Athens:** 1963 **Artistic Fields:** painting, printmaking, ceramics, sculpture, constructions, installations, multiples **Studies:** Cairo and Athens School of Fine Arts **Primary Painting Teacher:** Yannis Moralis **First Solo Exhibition:** Nile Gallery, Cairo, 1962 **Solo Exhibitions:** more than 70 **Group Participations:** approximately 450 **Main Artistic Direction:** geometric abstraction / neo-constructivist perception **Key Pillars of Work:** space, perspective, geometry, light, shadow, color, void, illusion, architectural structure **Characteristic Motifs:** columns, gates, arcades, cubes, pyramids, passages, stairs, horizons, and geometric floors **International Presence:** Biennials, Triennials, and museum exhibitions in Europe, America, Asia, and Africa **Significant International Participation:** 15th São Paulo Biennial, 1979 **Major Retrospective Presentations:** Museum of Cycladic Art 2006–2007 and Benaki Museum 2016–2017. Opy Zouni left a body of work in which the rigor of geometry does not function as a limitation but as a means of liberating the image. She transformed line, perspective, light, and the void into a personal system of perceiving the world and connected painting with architecture, sculpture, and scientific thought. Her long international presence, the scope of her work, and its ongoing reintegration into exhibitions of geometric abstraction confirm her position as one of the significant figures of Greek post-war art.