Ζερμέν Ρισιέ: Η Γαλλίδα γλύπτρια αποκαλύπτεται στο Μουσείο Ιδρύματος Γουλανδρή στην Άνδρο
Το Μουσείο του Ιδρύματος Βασίλη και Ελίζας Γουλανδρή στην Άνδρο, ένας θεσμός που μας έχει συνηθίσει σε εκθέσεις υψηλού επιπέδου, εστιάζει φέτος το βλέμμα του σε μια σημαντική, αν και εν μέρει λησμονημένη, μορφή της μοντέρνας γλυπτικής: τη Γαλλίδα Ζερμέν Ρισιέ (1902-1959). Η έκθεση με τίτλο «Germaine Richier - Συνομιλίες» που επιμελούνται η Μαρία Κουτσομάλλη-Moreau και η Laurence Durier, ανιψιά της καλλιτέχνιδας, δεν αποτελεί απλώς μια παρουσίαση έργων, αλλά μια βαθιά εννοιολογική κατάδυση στον κόσμο μιας δημιουργού που συνομιλούσε με την ύλη, τη φύση και τον ίδιο τον άνθρωπο. Άλλωστε, η σχέση του Ιδρύματος με τη Ρισιέ είναι παλιά, καθώς τέσσερα έργα της ανήκουν στη μόνιμη συλλογή του, μαρτυρώντας την πρώιμη αναγνώριση της αξίας της από τους ιδρυτές. Η Ρισιέ, μεγαλωμένη στην Προβηγκία, έφε
Το Μουσείο του Ιδρύματος Βασίλη και Ελίζας Γουλανδρή στην Άνδρο, ένας θεσμός που μας έχει συνηθίσει σε εκθέσεις υψηλού επιπέδου, εστιάζει φέτος το βλέμμα του σε μια σημαντική, αν και εν μέρει λησμονημένη, μορφή της μοντέρνας γλυπτικής: τη Γαλλίδα Ζερμέν Ρισιέ (1902-1959). Η έκθεση με τίτλο «Germaine Richier - Συνομιλίες» που επιμελούνται η Μαρία Κουτσομάλλη-Moreau και η Laurence Durier, ανιψιά της καλλιτέχνιδας, δεν αποτελεί απλώς μια παρουσίαση έργων, αλλά μια βαθιά εννοιολογική κατάδυση στον κόσμο μιας δημιουργού που συνομιλούσε με την ύλη, τη φύση και τον ίδιο τον άνθρωπο. Άλλωστε, η σχέση του Ιδρύματος με τη Ρισιέ είναι παλιά, καθώς τέσσερα έργα της ανήκουν στη μόνιμη συλλογή του, μαρτυρώντας την πρώιμη αναγνώριση της αξίας της από τους ιδρυτές.
Η Ρισιέ, μεγαλωμένη στην Προβηγκία, έφερε την αύρα της φύσης της Νότιας Γαλλίας στην καρδιά της τέχνης της. Παρατηρώντας από παιδί τα έντομα, τα πτηνά και την άγρια βλάστηση, ανέπτυξε ένα μοναδικό εικαστικό λεξιλόγιο όπου το ανθρώπινο σώμα υφίσταται διαρκείς μεταμορφώσεις. Οι μορφές της, όπως η «Ακρίδα», ο «Βάτραχος» ή το «Αλογάκι της Παναγίας», δεν είναι απλές αναπαραστάσεις, αλλά υβριδικά πλάσματα στα όρια του μύθου και της πραγματικότητας. Η ίδια δεν δίσταζε να ενσωματώνει στα μπρούντζινα γλυπτά της αυτούσια κομμάτια της φύσης — κλαδιά, κορμούς, πέτρες — δημιουργώντας ένα αδιάσπαστο σύνολο όπου η τέχνη μιμείται τις διαδικασίες της ίδιας της ζωής.
Η σχέση της με τα δημιουργήματά της υπερέβαινε την τεχνική διαδικασία. Για τη Ρισιέ, τα γλυπτά είχαν ψυχή. Στο εργαστήριό της, τα τοποθετούσε σε ζευγάρια ή ομάδες, δημιουργώντας σιωπηλούς διαλόγους και αόρατες σχέσεις μεταξύ τους, μια πρακτική που ακολουθείται και στο στήσιμο της έκθεσης. Αυτή η αναζήτηση μιας εσωτερικής αλήθειας την οδηγούσε να δουλεύει πάντοτε με ζωντανά μοντέλα, τα οποία υποβάλλονταν σε εξαντλητικές ώρες πόζας. Δεν την ενδιέφερε η ρεαλιστική αποτύπωση, αλλά η σύλληψη της ενέργειας και της υπόστασης του σώματος στο έλεός της.
Η ζωή και το έργο της σημαδεύτηκαν από τις μεγάλες αναταράξεις του 20ού αιώνα. Κατά τη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, εγκλωβισμένη για έξι χρόνια στην Ελβετία, φιλοτέχνησε έργα που αποτυπώνουν την απόγνωση και την κατάρρευση, με κορυφαίο παράδειγμα τον «Άνθρωπο που περπατάει» (1945), μια μορφή ταλαιπωρημένη και σωματικά αποσαθρωμένη. Η επιστροφή της στο Παρίσι σηματοδότησε την πιο δημιουργική και αναγνωρισμένη περίοδό της, αλλά και την πιο έντονη.
Το 1950, η παραγγελία για έναν Εσταυρωμένο για την εκκλησία Notre-Dame-de-Toute-Grâce στο Ασσύ, έναν ναό διακοσμημένο από τους Ματίς, Μπρακ και Σαγκάλ, οδήγησε σε ένα από τα μεγαλύτερα σκάνδαλα της μεταπολεμικής τέχνης. Ο «Χριστός του Ασσύ», ένα μπρούντζινο σώμα που έμοιαζε να συγχωνεύεται με τον κορμό ενός δέντρου, με σχήμα που παρέπεμπε σε σκελετό νυχτερίδας, προκάλεσε την οργή συντηρητικών κύκλων και απομακρύνθηκε από τον ναό. Διανοούμενοι όπως ο Αντρέ Μαλρό την υπερασπίστηκαν, αλλά το γλυπτό επέστρεψε στη θέση του μόλις το 1969, δέκα χρόνια μετά τον πρόωρο θάνατό της.
Η έκθεση στην Άνδρο, που ακολουθεί τη μεγάλη αναδρομική στο Centre Pompidou το 2023, δεν επιδιώκει να εξαντλήσει χρονολογικά το έργο της Ρισιέ. Αντιθέτως, προσφέρει μια σπάνια ευκαιρία για μια ουσιαστική «συνομιλία» με το σύμπαν της. Ο επίλογος γράφεται με μια συμβολική ανασύσταση του ατελιέ της, έναν χώρο γεμάτο εργαλεία, φυσικά υλικά και μινιατούρες έργων, που αποκαλύπτει τη βαθιά, σχεδόν ποιητική της σχέση με την πράξη της δημιουργίας μέχρι την τελευταία της πνοή.
Πηγή: Athens Voice Εικαστικά