Ψηφιοποίηση πέντε αιώνων ελληνικής κληρονομιάς στη Βενετία
Ένας πολιτιστικός θησαυρός ανεκτίμητης αξίας, που αποτυπώνει την ιστορική διαδρομή πέντε αιώνων του Ελληνισμού της διασποράς, είναι πλέον προσβάσιμος στο παγκόσμιο κοινό. Ολοκληρώθηκε πρόσφατα το έργο της ψηφιοποίησης του Αρχείου του Ελληνικού Ινστιτούτου Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Σπουδών της Βενετίας, το οποίο λειτουργεί ήδη μέσα από την ψηφιακή υποδομή του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Μέσα από αυτή την πλατφόρμα, ερευνητές, φοιτητές αλλά και κάθε ενδιαφερόμενος μπορεί να περιηγηθεί ελεύθερα σε ένα τεράστιο σώμα υλικού που φωτίζει την ιστορία της ελληνικής παροικίας από τον 15ο έως τον 20ό αιώνα. Η ιστορία της ελληνικής παρουσίας στη Γαληνοτάτη ξεκινά πολύ πριν την επίσημη ίδρυση της κοινότητας το 1498. Μετά την Άλωση της Κωνσταντινούπολης το 1453, ένα μεγάλο κύμα λογίων
Ένας πολιτιστικός θησαυρός ανεκτίμητης αξίας, που αποτυπώνει την ιστορική διαδρομή πέντε αιώνων του Ελληνισμού της διασποράς, είναι πλέον προσβάσιμος στο παγκόσμιο κοινό. Ολοκληρώθηκε πρόσφατα το έργο της ψηφιοποίησης του Αρχείου του Ελληνικού Ινστιτούτου Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Σπουδών της Βενετίας, το οποίο λειτουργεί ήδη μέσα από την ψηφιακή υποδομή του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Μέσα από αυτή την πλατφόρμα, ερευνητές, φοιτητές αλλά και κάθε ενδιαφερόμενος μπορεί να περιηγηθεί ελεύθερα σε ένα τεράστιο σώμα υλικού που φωτίζει την ιστορία της ελληνικής παροικίας από τον 15ο έως τον 20ό αιώνα.
Η ιστορία της ελληνικής παρουσίας στη Γαληνοτάτη ξεκινά πολύ πριν την επίσημη ίδρυση της κοινότητας το 1498. Μετά την Άλωση της Κωνσταντινούπολης το 1453, ένα μεγάλο κύμα λογίων, καλλιτεχνών και εμπόρων κατέφυγε στη Βενετία, μεταφέροντας μαζί του πολύτιμα χειρόγραφα και την πνευματική κληρονομιά του Βυζαντίου. Η ελληνική κοινότητα, η πρώτη που ιδρύθηκε οργανωμένα 333 χρόνια πριν τη σύσταση του νεότερου ελληνικού κράτους, απέκτησε σύντομα τον δικό της ναό, τον Άγιο Γεώργιο των Ελλήνων, η ανέγερση του οποίου ολοκληρώθηκε το 1577 υπό την επίβλεψη αρχιτεκτόνων όπως οι Sante Lombardo και Zuanantonio Chiona, με τον διάσημο Andrea Palladio να συμβουλεύει για την κατασκευή του γυναικωνίτη.
Το Αρχείο της Ελληνικής Αδελφότητας, και μετέπειτα του Ινστιτούτου, καλύπτει την περίοδο από το 1498 έως το 1954, τεκμηριώνοντας τη ζωή, τη δράση και την εξέλιξη όχι μόνο της κοινότητας στη Βενετία, αλλά και του ευρύτερου Ελληνισμού υπό βενετική κυριαρχία. Μετά το τέλος του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, η κινητή και ακίνητη περιουσία της κοινότητας μεταβιβάστηκε στο Ελληνικό Ινστιτούτο Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Σπουδών, το οποίο αποτελεί σήμερα τον ιστορικό συνεχιστή της, διαφυλάσσοντας τη μνήμη και την κληρονομιά της.
Το μέγεθος του έργου είναι εντυπωσιακό. Συνολικά 140.000 τεκμήρια, που αντιστοιχούν σε περίπου 1.000.000 ψηφιακές εικόνες, είναι πλέον προσβάσιμα σε υψηλή ανάλυση. Η συλλογή περιλαμβάνει 10.000 εικόνες και εκκλησιαστικά κειμήλια, 1.000 σπάνια παλαίτυπα και 47 πολύτιμα βυζαντινά χειρόγραφα. Όπως τόνισε ο συντονιστής του προγράμματος, καθηγητής του ΑΠΘ Χ. Αραμπατζής, η εκπαιδευτική αξία είναι τεράστια, καθώς πλέον «οι φοιτητές και οι μαθητές δεν μελετούν πλέον αντίγραφα ή εκδόσεις – εργάζονται ουσιαστικά με τις ίδιες τις πρωτογενείς πηγές, στη φυσική τους μορφή και χρονολογική αλληλουχία».
Ανάμεσα στα σπουδαιότερα τεκμήρια που μπορεί κανείς να θαυμάσει ξεχωρίζει το περίφημο «Μυθιστόρημα του Αλεξάνδρου» (Κώδικας 5), ένα μοναδικά εικονογραφημένο βυζαντινό χειρόγραφο του 14ου αιώνα. Με 250 εκπληκτικές μικρογραφίες διακοσμημένες με φύλλα χρυσού, το χειρόγραφο αφηγείται τη ζωή και τους θρύλους του Μεγάλου Αλεξάνδρου, ο οποίος δεν απεικονίζεται απλώς ως αρχαίος Μακεδόνας βασιλιάς, αλλά ως Βυζαντινός αυτοκράτορας, προστάτης του Ελληνισμού. Το έργο, που είναι διαθέσιμο και μέσω διαδραστικής εφαρμογής, αποτελεί ένα από τα πιο διάσημα έργα της παγκόσμιας λογοτεχνίας.
Εξίσου εντυπωσιακή είναι και η ψηφιοποιημένη συλλογή εικόνων, η οποία επιτρέπει στον επισκέπτη να παρακολουθήσει την εξέλιξη της κρητικής ζωγραφικής από τον 15ο έως τον 17ο αιώνα. Στην κορυφή βρίσκονται τα έργα του Μιχαήλ Δαμασκηνού, του μεγάλου Κρητικού ζωγράφου που συνδύασε ιδανικά τη βυζαντινή παράδοση (maniera greca) με τις καινοτομίες της ιταλικής Αναγέννησης (maniera latina). Πλάι του, δεκάδες έργα από κορυφαίους ζωγράφους όπως οι Γεώργιος Κλόντζας, Εμμανουήλ Λαμπάρδος, Θεόδωρος Πουλάκης και οι αδελφοί Εμμανουήλ και Κωνσταντίνος Τζάνες, αλλά και ανεκτίμητες εικόνες που έφεραν από την Κωνσταντινούπολη πρόσφυγες, όπως η Άννα Παλαιολογίνα Νοταρά.
Η «Ψηφιακή Διαχείριση του Αρχείου της Βενετίας», όπως σημείωσε ο καθηγητής Στράτος Στυλιανίδης, πρώην Αντιπρύτανης του ΑΠΘ, είναι ένα έργο «εξαιρετικής επιστημονικής και εθνικής σημασίας». Δεν αποτελεί απλώς μια τεχνολογική παρέμβαση, αλλά μια «πράξη διαφύλαξης της συλλογικής μνήμης και μια επένδυση για τη μελλοντική έρευνα, την εκπαίδευση και τη διάδοση της πολιτιστικής κληρονομιάς». Μέσω αυτής της πρωτοβουλίας, ένας από τους πιο πολύτιμους αρχειακούς θησαυρούς του Ελληνισμού παραδίδεται στον κόσμο, συνδέοντας παράλληλα την Ελλάδα με ευρωπαϊκά προγράμματα όπως η Europeana.
Πηγή: Greek News Agenda — Arts