Η Tracey Emin και η αναδρομική έκθεση στην Tate Modern
Η μεγάλη αναδρομική έκθεση Tracey Emin: A Second Life στην Tate Modern δεν αποτελεί απλώς μια επισκόπηση της πορείας της Βρετανίδας καλλιτέχνιδας. Είναι μια πρόσκληση να ξαναδιαβάσουμε το έργο της μέσα από το πρίσμα μιας κυριολεκτικής επιβίωσης. Ο τίτλος, Μια Δεύτερη Ζωή, αποκτά διπλή σημασία: αφορά τόσο την επιστροφή της Emin μετά από μια επιθετική μορφή καρκίνου όσο και την επανεκτίμηση ενός έργου που κάποτε θεωρήθηκε σκανδαλώδες, ενώ σήμερα μοιάζει βαθιά και οδυνηρά επίκαιρο. Η Tate συγκεντρώνει περισσότερα από 90 έργα τεσσάρων δεκαετιών, δημιουργώντας μια αφήγηση γύρω από ένα σώμα και μια τέχνη που αρνήθηκαν να εξαφανιστούν. Η Tracey Emin σημάδεψε τη βρετανική καλλιτεχνική σκηνή των ’90s ως μία από τις πιο προβεβλημένες και αμφιλεγόμενες μορφές των Young British Artists. Για μεγάλο μέ
Η μεγάλη αναδρομική έκθεση Tracey Emin: A Second Life στην Tate Modern δεν αποτελεί απλώς μια επισκόπηση της πορείας της Βρετανίδας καλλιτέχνιδας. Είναι μια πρόσκληση να ξαναδιαβάσουμε το έργο της μέσα από το πρίσμα μιας κυριολεκτικής επιβίωσης. Ο τίτλος, Μια Δεύτερη Ζωή, αποκτά διπλή σημασία: αφορά τόσο την επιστροφή της Emin μετά από μια επιθετική μορφή καρκίνου όσο και την επανεκτίμηση ενός έργου που κάποτε θεωρήθηκε σκανδαλώδες, ενώ σήμερα μοιάζει βαθιά και οδυνηρά επίκαιρο. Η Tate συγκεντρώνει περισσότερα από 90 έργα τεσσάρων δεκαετιών, δημιουργώντας μια αφήγηση γύρω από ένα σώμα και μια τέχνη που αρνήθηκαν να εξαφανιστούν.
Η Tracey Emin σημάδεψε τη βρετανική καλλιτεχνική σκηνή των ’90s ως μία από τις πιο προβεβλημένες και αμφιλεγόμενες μορφές των Young British Artists. Για μεγάλο μέρος του κοινού και της κριτικής, η «Mad Tracey from Margate» ήταν μια φιγούρα που φλέρταρε με το ταμπλόιντ: μια γυναίκα που έφερε την ακατέργαστη, συχνά βίαιη πραγματικότητα της εργατικής τάξης, του σεξ, της κατάχρησης και της συναισθηματικής κατάρρευσης μέσα στον αποστειρωμένο χώρο της γκαλερί. Η τέχνη της, που χρησιμοποίησε προσωπικά αντικείμενα, κεντήματα, βίντεο, νέον και εγκαταστάσεις, θεωρήθηκε από πολλούς προκλητική, ναρκισσιστική ή απλώς ένδειξη ότι η σύγχρονη τέχνη είχε χάσει τον δρόμο της.
Σύμβολο αυτής της αντιπαράθεσης υπήρξε το My Bed του 1998, το έργο που προκάλεσε εθνική συζήτηση όταν παρουσιάστηκε στο πλαίσιο του Turner Prize το 1999. Ένα άστρωτο κρεβάτι, λεκιασμένα σεντόνια, άδεια μπουκάλια αλκοόλ, αποτσίγαρα και χρησιμοποιημένα προφυλακτικά διαβάστηκαν τότε ως προσβολή και υπέρμετρη αυτοέκθεση. Σήμερα, όμως, μέσα στους χώρους της Tate, το ίδιο έργο αποκαλύπτει μια διαφορετική διάσταση. Δεν μοιάζει τόσο με κραυγή πρόκλησης όσο με σιωπηλό πορτρέτο κατάθλιψης: την υλική αποτύπωση μιας περιόδου όπου η καλλιτέχνιδα, όπως έχει πει, απλώς δεν μπορούσε να σηκωθεί από το κρεβάτι.
Πολλά από τα έργα της Emin χρειάστηκαν χρόνο για να βρουν το σωστό τους πλαίσιο. Το βίντεο Why I Never Became a Dancer του 1995 είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα. Σε αυτό, η Emin αφηγείται με ωμή ειλικρίνεια την εφηβεία της στη Margate, τη σεξουαλική εκμετάλλευση και τη δημόσια ταπείνωση που βίωσε, για να κλείσει με έναν απελευθερωτικό, σχεδόν θριαμβευτικό χορό. Αυτό που παλαιότερα μπορούσε να φανεί ως μια ακόμη προσωπική εξομολόγηση, σήμερα διαβάζεται ως πράξη διεκδίκησης και επιμονής απέναντι στο τραύμα.
Η βιογραφική «δεύτερη ζωή» της Emin ξεκίνησε το 2020, με τη διάγνωση καρκίνου της ουροδόχου κύστης. Η χειρουργική επέμβαση που ακολούθησε ήταν ριζική, αλλάζοντας για πάντα το σώμα και την καθημερινότητά της. Η ίδια μιλά για τη στομία, τις σωματικές δυσκολίες και τους περιορισμούς της ζωής μετά την επέμβαση με τη γνώριμη, αφιλτράριστη ειλικρίνειά της. Ωστόσο, μέσα από αυτή την οριακή κατάσταση προέκυψε μια απρόσμενη μετατόπιση. Η Emin δηλώνει σήμερα πως είναι πιο ευτυχισμένη από ποτέ, επειδή η ασθένεια δεν της έδωσε απλώς περισσότερο χρόνο· της άλλαξε το νόημα του χρόνου. Αυτή η αντιπαράθεση ανάμεσα στο σώμα της νεότητας και στο χειρουργημένο σώμα της ωριμότητας βρίσκεται στον πυρήνα της έκθεσης, που θα διαρκέσει έως τις 31 Αυγούστου.
Αυτό που κάνει την αναδρομική ιδιαίτερα σημαντική δεν είναι μόνο η θεσμική αποκατάσταση της Emin. Είναι το γεγονός ότι το έργο της επιστρέφει σε μια εποχή που μπορεί επιτέλους να το διαβάσει διαφορετικά. Η σεξουαλική βία, η έκτρωση, η ασθένεια, η ντροπή, η τάξη και το γυναικείο σώμα δεν εμφανίζονται εδώ ως θέματα προς διακόσμηση, αλλά ως πρώτη ύλη εμπειρίας. Η Emin δεν έκανε ποτέ τέχνη για να καθησυχάσει. Έκανε τέχνη για να επιμείνει ότι όσα θεωρούνταν ιδιωτικά, άβολα ή ακατάλληλα μπορούσαν να σταθούν στο κέντρο του βλέμματος.
Ίσως γι’ αυτό η σημερινή της αποδοχή δεν μοιάζει απλώς με προσωπική δικαίωση. Μοιάζει με μετατόπιση ολόκληρης της πολιτισμικής ματιάς απέναντι σε όσα κάποτε απορρίπτονταν ως υπερβολικά, ακατάστατα ή «ντροπιαστικά». Και μέσα σε αυτή τη μετατόπιση, το έργο της Emin επιστρέφει όχι ως σκάνδαλο των ’90s, αλλά ως μία από τις πιο επίμονες και ακραία ειλικρινείς καταγραφές του γυναικείου σώματος και της ευαλωτότητας στη σύγχρονη τέχνη.
Σχετικός καλλιτέχνης: TRACEY Emin
Πηγή: LiFO Εικαστικά